Thịt dê - cao dê - và các công dung theo đông y

Thịt dê - cao dê - và các công dung theo đông y

Dê là một trong những động vật nuôi ở gia đình ( gia súc) sớm nhất như bò, ngưa, trâu, cừu … Dê thường được chăn nuôi thành đàn thả rông chủ yếu ở miền núi cao, nơi thích nghi với sự sinh trưởng và hoạt động của loài động vật này. Đồng bảo miền núi nuôi dê với mục đích lấy thịt và sữa.

Dê cung cấp nhiều vị thuốc có giá trị:
- Tiết dê (dương huyết): Theo các tài liệu cổ, tiết dê có tác dụng giải độc của những chất độc thuộc khoáng vật. Được tiết sơn dương thì quí và tốt hơn, uống lúc còn nóng ( Nam dược thần hiệu). Tiết dê hòa với rượu 40* với tỷ lệ 1 phần tiết và 3-4 phần rượu, lắc đều. Ngày uống 20-40 ml làm thuốc bổ máu, chữa choáng váng, chóng mặt, nhức đầu, đau lưng, sau khi đẻ không thấy kinh nguyệt.
- Thịt dê ( Dương nhục) : Vừa là thức ăn ngon, vừa là vị thuốc quí.
Theo các tài liệu cổ, thịt dê có vị ngọt, tính rất nóng, không độc, có tác dụng trợ dương, bổ huyết, bổ thận, chữa ho lao, gầy yếu, mệt mỏi, phụ nữ sau khi đẻ bị suy nhược cơ thể, kém ăn, thiếu sữa, đau lưng, hay váng đầu, chóng mặt …
Hải thượng Lãn Ông trong sách “Lĩnh nam bản thảo” đã ghi:
Dương nhục tục gọi là thịt dê
Nóng nhiều, ngọt, đắng, ích tâm tỳ.
Bổ hư lao lạnh, trừ kinh giản
Phong, đầu choáng, lưng đau, dương nuy. ( liệt dương).
Thịt dê thường được dùng dưới dạng các món ăn, nấu với nhiều vị thuốc như xuyên khung, đương quy, hoài sơn… với liều dùng mỗi ngày từ 40-60g.
Phụ nữ sau khi đẻ bị suy nhược, ít sữa, dùng bài thuốc “Đương sinh dương nhục thang” rất tốt. Bài thuốc gồm thịt dê (40g), được quy 5g, sinh khương 10g. Các vị thái nhỏ, nấu với nước cho thật chín, ăn làm hai lần vào bữa ăn. Dùng 15-20 ngày.
- Sữa dê: Sữa của dê nuôi lấy thịt chỉ được dùng để nuôi con còn sữa dùng cho người được vắt ở dê chuyên nuôi để lấy sữa. Sản lượng sữa trung bình ở dê khoảng 310 -560 kg/con/chu kỳ ( 1 chu kỳ từ 8 đến 10 tháng).
Sữa dê cũng như sữa của các động vật khác có giá trị dinh dưỡng cao, hoàn thiện nhất và dễ hấp thu vì chứa rất nhiều chất cần thiết cho cơ thể con người. Những acid amin không thay thế được … Chất sắt trong sữa dê cũng nhiều hơn sữa bò. Người ta đã nghiên cứu thành phần chính của sữa dê so sánh với các loại sữa dộng vậy khác theo bảng sau:
- Xương dê và cách nấu cao dê theo đông y: phổ biến hơn là xương dê rừng ( sơn dương) được dùng dưới dạng cao. Từ lâu đời, nhân dân miền núi đã nấu cáo xương dê để dùng. Nhiều người đánh giá cao xương dê rừng, cho rằng cao hổ cốt mà thiếu xương dê thì cao sẽ kém tác dụng. Cách nấu cao xương dê cụ thể như sau:
Chọn loại xương to, đun sôi 30 phút với nước, khuấy lộn hàng giờ cho róc hết thịt và gân còn dính ở xương. Dùng bàn chải tre hay lông thép chải cọ cho hoàn toàn sạch gân, thịt. Rửa nhiều lần bằng nước sạch. Phơi xương trong nắng to ( tốt hơn) hoặc sấy ở 50-60*C cho khô. Đem xương cưa thành từng đoạn 10cm, chẻ nhỏ, nạo hết tủy và lớp xương xốp ở trong. Rửa sạch. Ngâm xương vào rượu gừng với tỷ lệ 5 lít rượu 40* và 1 kg gừng tươi cho 50kg xương. Xếp xương vào thùng nhôm, ở giữa đặt một rọ tre để múc dịch chiết ra. Đổ nước cho ngập xương chừng 10cm. Đun sôi liên tục trong 24h, cạn nước, cho thêm nước sôi vào, luôn giữ cho nước ngập xương. Rút nước chiết lần thứ nhất, đem cô riêng. Tiếp tục thêm nước sôi và đun 24 giờ nữa. Rút nước chiết lần cuối gần được thì dồn số cao của hai lần trước vào đánh đều, cô tiếp đến khi được cao đặc. Chú ý khi cô, phải để lửa nhỏ, khuấy luôn tay để cao khỏi cháy, khê. Khi cao đã được, đổ vào khay đã bôi dầu lạc hay mỡ lợn cho khỏi dính. Để nguội, cắt thành bánh, gói giấy bóng hay nilon, bảo quản ở chỗ kín, khô và mát.
Xương và thịt dê còn được nấu cao toàn tính để dùng.
Cao dê ( Cao xương, cao toàn tính) chữa thiếu máu, gầy còm, nhức mỏi gân xương, đau lưng, hay đai bụng. Ngày uống 5-10g.
Phân dê: Nấu với rượu, mỗi lần 10 viên, uống chữa nôn ra nước chua ( Nam dược thần hiệu).